Thunder Storms - మెరుపులు

 

“లైట్నింగ్ ప్రొటెక్షన్ సిస్టమ్ (Lightning Protection System)” అంటే ఏమిటో ఇప్పుడు తెలుసుకొందాం

 ఇళ్లను మెరుపు ప్రభావం నుంచి రక్షించడానికి ఉపయోగించే ప్రధాన పరికరం “లైట్నింగ్ ప్రొటెక్షన్ సిస్టమ్ (Lightning Protection System)” లేదా “సర్జ్ ప్రొటెక్టర్ (Surge Protection Device)”. ఇవి మెరుపు వల్ల వచ్చే అధిక వోల్టేజ్‌ను భూమికి సురక్షితంగా మళ్లించి, ఇంటి లోపలి పరికరాలు మరియు వైరింగ్‌ను కాపాడతాయి.

 1) ముఖ్యమైన పరికరాలు:

• లైట్నింగ్ అరెస్టర్: ఇంటి పైకప్పు పై అమర్చే రాడ్. ఇది మెరుపును ఆకర్షించి, కరెంట్‌ను భూమికి మళ్లిస్తుంది.
• సర్జ్ ప్రొటెక్షన్ డివైస్ (Surge Protection Device): విద్యుత్ లైన్లలో అమర్చే పరికరం. మెరుపు లేదా పవర్ సర్జ్ వల్ల వచ్చే అధిక వోల్టేజ్‌ను నియంత్రిస్తుంది.
• ఎర్తింగ్ సిస్టమ్ (Earthing System): సరైన భూమి కనెక్షన్ ద్వారా మెరుపు కరెంట్‌ను భూమిలోకి సురక్షితంగా పంపుతుంది.
• ఇంటిగ్రేటెడ్ లైట్నింగ్ ప్రొటెక్షన్ సిస్టమ్: లైట్నింగ్ అరెస్టర్ + SPD + ఎర్తింగ్ కలిపి పూర్తి రక్షణ ఇస్తుంది.

2) గమనించాల్సిన విషయాలు

• సరైన ఎర్తింగ్ లేకపోతే లైట్నింగ్ అరెస్టర్ పనిచేయదు.
• సర్జ్ ప్రొటెక్టర్ చిన్న ఖర్చుతో ఇంటి లోపలి పరికరాలను కాపాడుతుంది.
• పూర్తి రక్షణ కోసం లైట్నింగ్ అరెస్టర్ + SPD + ఎర్తింగ్ కలిపి అమర్చడం ఉత్తమం.
• ప్రొఫెషనల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ తప్పనిసరి, ఎందుకంటే తప్పుగా అమర్చితే ప్రమాదం పెరుగుతుంది.

3) ఇళ్లలో అమర్చే విధానం:

·        పైకప్పు: లైట్నింగ్ అరెస్టర్‌ను ఎత్తైన భాగంలో అమర్చాలి.

·        డిస్ట్రిబ్యూషన్ బోర్డు (DB): SPD ను ఇక్కడ అమర్చాలి.

·        భూమి: ఎర్తింగ్ రాడ్‌ను నేలలో లోతుగా పెట్టాలి.

4) ఈ లైటెనింగ్ అరెస్టరు వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు:

·        పరికరాల రక్షణ: టీవీ, కంప్యూటర్, ఫ్రిజ్ వంటి ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు సురక్షితం.

·        అగ్ని ప్రమాదం నివారణ: అధిక వోల్టేజ్ వల్ల వైర్లు వేడెక్కి అగ్ని ప్రమాదం జరగకుండా కాపాడుతుంది.

·        ఇంటి భద్రత: మెరుపు వల్ల నేరుగా ఇంటికి నష్టం జరగకుండా కాపాడుతుంది.

5 ఈ లైటెనింగ్ అరెస్టరు ను అమర్చే ముందు గమనించాల్సిన విషయాలు:

·        ప్రొఫెషనల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ తప్పనిసరి. తప్పుగా అమర్చితే ప్రమాదం పెరుగుతుంది.

·        నియమిత తనిఖీలు చేయాలి. ఎర్తింగ్ సరిగా ఉందో లేదో చూసుకోవాలి.

·        ఖర్చు: సాధారణంగా ₹15,000 – ₹25,000 వరకు పూర్తి సిస్టమ్ అమర్చుకోవచ్చు

II. అసలు మెరుపు గురించి తెలుసుకొందాం:

మెరుపు సమయ : మెరుపు (lightning) ఆకాశం నుండి భూమికి చేరే సమయం చాలా వేగంగా జరుగుతుంది. సాధారణంగా అది మిల్లీసెకన్లలో (వేలవంతు సెకన్లలో) పూర్తవుతుంది, ఎందుకంటే మెరుపు కాంతి వేగానికి దగ్గరగా ప్రయాణిస్తుంది.

మెరుపు ప్రయాణ సమయం వివరాలు:

·        ప్రారంభ దశ (Stepped Leader): మేఘం నుండి భూమి వైపు విద్యుత్ ఛార్జ్ చిన్న చిన్న దశల్లో కిందికి వస్తుంది. ఇది సుమారు 200,000 km/s వేగంతో కదులుతుంది. ఈ దశకు కొన్ని మిల్లీసెకన్లు పడుతుంది.

·        భూమి నుండి పైకి (Return Stroke): భూమి నుండి పైకి వచ్చే ప్రతిస్పందన (return stroke) అత్యంత ప్రకాశవంతమైన భాగం. ఇది దాదాపు కాంతి వేగానికి దగ్గరగా (300,000 km/s) కదులుతుంది. కాబట్టి ఇది మైక్రోసెకన్లలో పూర్తవుతుంది.

·        మొత్తం సమయం: ఒక సాధారణ cloud-to-ground మెరుపు మొత్తం ప్రక్రియ కొన్ని మిల్లీసెకన్లలో జరుగుతుంది. మన కంటికి అది ఒక్కసారిగా మెరుస్తున్నట్లుగా కనిపిస్తుంది, కానీ వాస్తవానికి అది దశలవారీగా జరుగుతుంది

·        మనం మెరుపు కాంతిని వెంటనే చూస్తాం, కానీ గర్జన (thunder) శబ్దం చాలా నెమ్మదిగా (సుమారు 343 m/s) వస్తుంది. అందుకే మెరుపు కనిపించిన తర్వాత కొన్ని సెకన్లకు గర్జన వినిపిస్తుంది.

·        ఈ సమయ తేడా ఆధారంగా మెరుపు ఎంత దూరంలో పడిందో అంచనా వేయవచ్చు.

మెరుపు దూరం లెక్కించే సులభమైన పద్ధతి

·        కాంతి వేగం చాలా ఎక్కువ కాబట్టి మెరుపు కాంతి మనకు తక్షణమే కనిపిస్తుంది.

·        కానీ శబ్దం (గర్జన) 343 m/s వేగంతో వస్తుంది.

·        కాబట్టి మెరుపు కనిపించిన తర్వాత గర్జన వినిపించే సెకన్ల సంఖ్య × 343 మీటర్లు ≈ మెరుపు పడిన దూరం.

ఉదాహరణ:

·        ఒక వేళ మెరుపు చూసిన తర్వాత 5 సెకన్లకు గర్జన వినిపిస్తే:

·        5×343≈1715 మీటర్లు (≈1.7 km)5 \times 343 \approx 1715 \text{ మీటర్లు} \ (\approx 1.7 \text{ km})

 

         

మెరుపు సమయములో తీసుకొనవలిన ముఖ్యమైన జాగ్రత్తలు:

·        30/30 రూల్: మెరుపు కనిపించిన తర్వాత 30 సెకన్లలో గర్జన వినిపిస్తే, వెంటనే లోపలికి వెళ్లాలి. చివరి గర్జన తర్వాత కనీసం 30 నిమిషాలు బయటకు రావద్దు.

·        ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు ప్లగ్ నుంచి తీసేయాలి – పవర్ సర్జ్ వల్ల నష్టం జరగకుండా.

·        నీటి దగ్గర ఉండకూడదు – సరస్సులు, నదులు, స్విమ్మింగ్ పూల్స్.

మెరుపు వచ్చే సమయములో సురక్షితమైన వాడగలిగే వస్తువులు / చేయదగినవి:        

·      పక్కా ఇల్లు లేదా కాంక్రీట్ భవనం: గోడలు, పైకప్పు రక్షణ ఇస్తాయి.

·    మూసివేసిన వాహనం (hard-top car): విండోలు మూసి ఉంటే సురక్షితం.

·        బ్యాటరీ ఆధారిత పరికరాలు: మొబైల్ ఫోన్ (వైర్‌లెస్‌గా), టార్చ్, రేడియో.

·        ఇంటి లోపల ఉండే సాధారణ వస్తువులు: కుర్చీలు, మంచం, పుస్తకాలు వాడవచ్చు.

·        ప్లాస్టిక్ లేదా చెక్క వస్తువులు: ఇవి విద్యుత్‌ను ప్రసారం చేయవు.

 

మెరుపు వచ్చే సమయములో చేయకూడనవి / వాడకూడని వస్తువులు:         

·        లోహ వస్తువులు: గొడుగు, సైకిల్, మోటార్‌బైక్, లోహ కంచెలు.

·        నీటి సంబంధిత వస్తువులు: బాత్‌టబ్, షవర్, వాష్‌బేసిన్ – ఎందుకంటే నీటి పైపుల ద్వారా విద్యుత్ ప్రయాణిస్తుంది.

·        కేబుల్ ఫోన్లు (corded phones): వైర్ల ద్వారా విద్యుత్ చేరవచ్చు.

·        ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు: కంప్యూటర్, టీవీ, ఫ్రిజ్ – వీటిని ప్లగ్‌లో ఉంచకూడదు.

·        బహిరంగ ప్రదేశాలు: చెట్లు కింద నిలబడటం, లోహ నిర్మాణాల దగ్గర ఉండటం ప్రమాదకరం.

·        తెరిచి ఉన్న ప్రదేశాలు: కొండలు, మైదానాలు, నీటి దగ్గర నిలబడటం.

మెరుపు కండక్టర్ల రకాలు:

1.     సాధారణ రాడ్ కండక్టర్ (Rod Lightning Conductor)

o   ఒక లోహపు రాడ్ (సాధారణంగా కాపర్ లేదా అల్యూమినియం) భవనం పైభాగంలో అమర్చబడుతుంది.

o   మెరుపు పడినప్పుడు, రాడ్ ద్వారా విద్యుత్ భూమికి వెళ్తుంది.

2.     స్ట్రిప్ లేదా టేప్ కండక్టర్ (Strip/Tape Conductor)

o   లోహపు స్ట్రిప్‌లు లేదా టేప్‌లు భవనం పైకప్పు, గోడలపై అమర్చబడతాయి.

o   పెద్ద భవనాలు, పరిశ్రమలలో ఎక్కువగా వాడతారు.

3.     మేష్ లేదా నెట్‌వర్క్ సిస్టమ్ (Mesh Conductor System)

o   భవనం పైభాగంలో లోహపు మేష్ (grid) అమర్చబడుతుంది.

o   పెద్ద కాంక్రీట్ భవనాలు, గోదాములు, పరిశ్రమలలో ఉపయోగిస్తారు.

4.     ఎయిర్ టెర్మినల్ సిస్టమ్ (Air Terminal System)

o   రాడ్‌లు, స్ట్రిప్‌లు, మేష్—all కలిపి ఒక పూర్తి lightning protection system.

o   టవర్లు, విమానాశ్రయాలు, హాస్పిటల్స్ వంటి కీలక నిర్మాణాలలో వాడతారు.

5.     అధునాతన Early Streamer Emission (ESE) కండక్టర్లు

o   ఇవి ప్రత్యేక సాంకేతికతతో మెరుపును ముందుగానే ఆకర్షించి భూమికి మళ్లిస్తాయి.

o   పెద్ద పరిశ్రమలు, డేటా సెంటర్లు, పవర్ ప్లాంట్లు వంటి ప్రదేశాలలో వాడతారు.

 

ఈ మెరుపు కండక్టర్లు ఎక్కడ దొరుకుతాయి:

·        స్థానిక ఎలక్ట్రికల్ షాపులు – చిన్న రాడ్ కండక్టర్లు, earthing rods.

·        ఇండస్ట్రియల్ సప్లై స్టోర్లు – పెద్ద భవనాలు, పరిశ్రమలకు కావలసిన మేష్/టేప్ సిస్టమ్‌లు.

·        ఆన్‌లైన్ ప్లాట్‌ఫార్ములు – Amazon, Flipkart, IndiaMART, TradeIndia వంటి సైట్లు.

·        ప్రత్యేక ఇన్‌స్టాలేషన్ కంపెనీలు – Lightning Protection System (LPS) ను డిజైన్ చేసి అమర్చే సంస్థలు.

ప్రభుత్వం ద్వారా ఏమైనా సబ్సిడీ వస్తుందా ?

·        సాధారణ ఇళ్లకు: ప్రస్తుతం భారతదేశంలో (Telangana సహా) ఇళ్లకు lightning conductors కోసం ప్రత్యేక సబ్సిడీ లేదు.

·        పరిశ్రమలు & పబ్లిక్ బిల్డింగ్స్: కొన్ని Industrial Safety Norms మరియు Building Codes (IS/IEC standards) ప్రకారం lightning protection తప్పనిసరి.

·        గ్రామీణ ప్రాంతాలు: కొన్ని రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు గ్రామీణ విద్యుత్ సేఫ్టీ ప్రాజెక్టులులో subsidized earthing rods లేదా protection systems అందిస్తాయి, కానీ ఇవి ప్రత్యేకంగా lightning conductors కోసం కాకుండా సాధారణ విద్యుత్ భద్రత కోసం ఉంటాయి.

·        ప్రభుత్వ భవనాలు, పాఠశాలలు, ఆసుపత్రులు: ఇవి Public Works Department (PWD) లేదా DISCOMs ద్వారా అమర్చబడతాయి, కానీ subsidy రూపంలో వ్యక్తిగతంగా ఇవ్వబడదు.

 

మరెన్ని వివరాల కొరకు, నా బ్లాగర్ ను ఫాలో అవ్వండి లేదా నా యొక్క యూట్యూబ్ ఛానల్ – @infinityrk75  

ను ఫాలో అవ్వండి.